مدت سلطنت خود فتوحات پدر خويش ايوان كبير را تكميل كرد . در سال 1533 م . نوه سه ساله ايوان سوم با نام ايوان چهارم در مسكو به تخت نشست . ( 1533 - 1584 م . ) تا دوران بلوغ ايوان چهارم كشور تحت اختيار مادرش هلن بود . هلن زمانى كه ايوان بيش از هشت سال نداشت ، درگذشت در اين دوران بحرانى نجبا با به كار بردن حيله و نيرنگ ، قدرت را در دست خود متمركز كرده بودند ، دهقانان را از هرحيث تحت فشار قرار داده بودند و كشور از هرطرف مورد هجوم قرار گرفته بود . در چنين وضعى ملت روس تحقق آمال و آرزوهاى خود را در وجود شاه جوان مىدانست . متأسفانه ايوان در اين مسير نبود و گذشت زمان ثابت كرد كه وى در شمار جانىترين ستمگران و افراطىترين فاسقان است . به‌هرحال در سال 1547 م . به عنوان تزار تاجگذارى كرد و در سال 1550 م . اولين شوراى عمومى را منعقد كرد . در سال 1552 م . قازان و در سال 1557 م . آسترخان را گرفت و بدين ترتيب توسعه‌طلبى روسيه را در سمت مشرق آغاز كرد . تجارت با انگلستان را از راه درياى سفيد شروع كرد ، و براى اينكه به درياى باليتك راه يابد ، در صدد تصرف ليوينا برآمد . در سال 1558 م . در جنگى كه با لهستان و سوئد بر سر اين كار درگرفت ، در آغاز پيروز شد ولى بعد شكست خورد . در سال 1570 م . نووگورود را به بهانهء توطئه مردم آن ، ويران كرد و پسر بزرگ خود را كشت . سوئد : پادشاه سوئد در اين‌زمان گوستاو اول است . ( 1522 - 1560 م . ) از حوادث مهم اجتماعى دوران سلطنت او برقرارى كليساى پروتستان در سال 1527 م . است . گوستاو كه مؤسس سلسله واسا محسوب مىشود ، با قدرت تمام سلطنت كرد و سوئد را به صورت يك كشور مترقى درآورد . بعد از گوستاو اول پسرش اريك چهاردهم به سلطنت نشست . ( 1560 - 1568 م . ) در كشمش با اشراف ، جمعى از متنفذين آنها را كشت . بطور كلى مردم از او رضايت نداشتند و متنفر بودند و چون جنونش ظاهر شد از سلطنت خلع شد و به زندان افتاد و سلطنت به پسر ديگر اريك چهاردهم يعنى يوهانس سوم رسيد . ( 1568 - 1592 م . ) فرانسه : پادشاه فرانسه در اين‌زمان فرانسواى اول است . ( 1515 - 1547 م . ) در جنگ با شارل پنجم ، امپراتور امپراتورى مقدس كه از سال 1521 - 1525 م . به